Tóm lược
Ngày 2 và 22 tháng 11 năm 2018 là kỷ niệm 55 năm ngày hai Tổng thống John F. Kennedy và Ngô Đình Diệm bị mưu sát vào năm 1963.
“Nếu hai Tổng thống Kennedy và Diệm còn sống, thì miền Nam còn”, khi về sau nhìn lại hai biến cố, người dân miền Nam có lập luận đơn giản với lòng thành kính ngưỡng mộ và nuối tiếc trước hai cái chết oan nghiệt do định mệnh an bài. Dĩ nhiên, đó là ước vọng không thành.
Khi các biến chuyển lịch sử lắng đọng, thì các các bí ẩn lần lượt hé lộ sự thật phủ phàng và đánh bại các ước vọng chân thành. Năm 1962 McNamara khai triển kế hoạch rút các cố vấn quân sự Mỹ khỏi Việt Nam, Kennedy đồng thuận kế hoạch này vì không còn tin khả năng lãnh đạo của Tổng thống Diệm như trước. Khi phát hiện mọi báo cáo về diễn tiến tình hình Việt Nam đều mâu thuẩn hoặc sai lạc, ông lo âu trước các chính sách độc tài, gia đình trị, tham nhũng và đàn áp tôn giáo. Kennedy cho là người Mỹ không thể chiến đấu thay cho người Việt khi phong trào chống Mỹ ngày càng lên cao.
Dù yểm trợ cho các tướng lãnh đảo chánh, Kennedy cho biết cái chết của Tổng thống Diệm và Bào Đệ là ngoài dự liệu của Mỹ. Trong cuộc họp báo ngày 12 tháng 11 năm 1963, Kennedy tái xác định mục tiêu "đưa người Mỹ ra khỏi nơi đó". Trước ngày công du tại Texas, Kennedy yêu cầu Mike Forrestal xem lại toàn bộ biện pháp để Mỹ có thể rút khỏi Việt Nam. Ông bị mưu sát vào lúc 12 giờ 30 ngày 22 tháng 11 năm 1963 tại Dallas và mọi kế hoạch không thành.
Dựa vào các tài liệu mới nhất của CIA, bài viết sau đây trình bày việc thất bại của Kennedy trong các đối sách tại Lào và Việt Nam, khủng hoảng Phật giáo, bất mãn của quân đội, diễn biến đảo chánh và cơ hội của Kennedy tái lập hoà bình cho Việt Nam.
Tác giả cám ơn Cư sĩ Nguyên Giác Phan Tấn Hải đã cung cấp nhiều tư liệu mới giải mật của CIA. Các trích dẫn, chú thích và thư tịch tham khảo sẽ bổ sung khi bài viết này in thành sách.
***
Biên cương mới
Khi nhậm chức tổng thống Hoa Kỳ vào tháng Giêng năm 1961, Kennedy đã đánh dấu một sự thay đổi thế hệ trong tầng lớp lãnh đạo tại Toà Bạch Ốc. Toả sáng bên cạnh một nhà lãnh đạo 41 tuổi với dáng dấp hào hoa là các cố vấn trẻ trung, năng động và lạc quan, họ được ca tụng là những người tài hoa và thông thái nhất (The Best and The Brightest).
