TÔI XA HÀ NỘI NĂM LÊN MƯỜI TÁM ... Tùy Bút: Phạm Gia Đại

Khi Hiệp Định Genève ký kết chia hai đất nước ngang qua giòng sông Bến Hải ngày 20 tháng Bẩy năm 1954, lúc đó tôi mới lên chín bằng một nửa cái tuổi mười tám nhưng không hiểu sao tôi vẫn nhớ mãi bài hát đó về Hà Nội, “Nỗi Lòng Người Đi”, và về quê hương miền Bắc dấu yêu. Tuy còn nhỏ nhưng trong ký ức của tôi không bao giờ phai mờ về những kỷ niệm thuở ấu thơ lúc còn ở Hà Nội, khi đến thăm bác tôi ở Hải Dương và nhất là những năm tháng ở Hải Phòng – thành phố bừng lên rực rỡ vào mùa Hè với những hàng cây cao vút hoa Phượng vĩ, và những năm tiểu học tại ngôi trường dòng St. Joseph. Hải Phòng là nơi tôi đã sống những năm tháng đẹp nhất của thời niên thiếu trước khi di cư vào Nam. Tôi sinh ra tại Nam Định, thành phố lớn thứ ba sau Hà Nội và Hải Phòng nhưng không nhớ một chút gì về thành phố nổi tiếng nhiều nhân tài cho đất nước này vì khi tôi mới sinh ra đời là chạy loạn liên miên để tránh bom đạn và các cuộc chạm súng giữa Pháp, Nhật và Việt Minh. Đó là khoảng thời gian loạn lạc chiến tranh khắp nơi và người dân miền Bắc vẫn còn chịu nhiều tang thương khổ ải dù Thế Chiến Thứ Hai đã chấm dứt từ lâu. Năm tôi sinh ra đời mang nhiều dấu vết thương tâm in hằn lên quê hương miền Bắc – những đau thương không bao giờ có thể quên được, không thể nào xóa nhòa vì hàng triệu người dân quê hiền lành chất phác đã chết thảm vì nạn đói do quân phiệt Nhật Bản gây ra khi họ ra lệnh nhổ hết lúa để trồng đay cho kỹ nghệ chiến tranh của họ tại Đông Dương. Thái Bình là một tỉnh vựa lúa của miền Bắc lại là nơi nhiều nông dân thiệt mạng nhất vì nạn đói năm Ất Dậu. Từng làng từng xã phải tuần tự bỏ vùng quê lên tỉnh để xin ăn và người chết vì kiệt sức vì thiếu ăn nằm phơi thây trên khắp các tỉnh thuộc lưu vực sông Hồng. Mẹ tôi vẫn thường kể lại những ngày tháng bi thương oan khiên đó – mỗi ngày mẹ phải nhìn những xe bò kéo qua nhà chở đầy xác người chết đói nằm cong queo chất đống lên nhau đem đi chôn vội vàng tại các khu đất trống vì nghĩa trang không còn chỗ. Nhiều người sau thời gian dài từ quê lên tỉnh không có gì trong bụng vừa đến trước cửa nhà xin ông xin bà một bát cơm thì ngã xuống đất chết một cách rất thương tâm. Nhờ có cụ nội của tôi biết xem thiên văn nên cụ đã báo động cho họ hàng về một nạn đói khó tránh khỏi nên mẹ tôi đã trữ gạo trong nhà. Nhờ đó mỗi ngày mẹ tôi và chị giúp việc cầm những nắm cơm nhỏ đứng trước cửa nhà phân phát cho những người qua đường, và đã cứu sống được hàng trăm người. Có một cô bé sau khi được mẹ tôi cho ăn và tỉnh lại đã xin vào làm giúp việc cho gia đình không cần lương. Mẹ tôi đã vui vẻ thâu nhận nhưng vẫn cho cô bé một số tiền mỗi tháng. Mẹ kể câu chuyện cười ra nước mắt về cô bé tên Lành này. Vì khi Lành nấu ăn, vốn đã bị bỏ đói quá lâu nên cô bé thường hay ăn vụng thức ăn, mẹ tôi thường bắt gặp nhưng không la rầy gì. Mẹ tôi còn nói nó đói quá lâu tội nghiệp cứ cho nó ăn một thời gian thì sẽ không còn ăn vụng nữa.