Sử Việt ghi nhận một người tham gia phong trào "phản Thanh phục Minh" bên Trung Hoa thất bại trốn chạy xuống vùng đất phía Nam. Về sau, nhờ có công khai khẩn vùng đất này nên ông được xem như một danh thần và được vua Minh Mạng ban sắc chỉ truy phong là Trung Đẳng Thần.Trong tiết mục "Danh nhân nước Việt" tuần này, chúng tôi xin gửi đến quý thính giả bài "Tổng trấn Mạc Cửu" của Việt Thái qua giọng đọc của Tam Thanh để chấm dứt chương trình tối hôm nay.
*****
Chẳng đội trời Thanh Mãn,
Lần qua đất Việt bang.
Triều đình riêng một góc,
Trung hiếu vẹn đôi đường.
Trúc thành xây vũ lược,
Anh Các cao văn chương.
Tuy chưa là cô quả,
Mà cũng đã bá vương.
Bắc phương khi vỡ lở,
Nam hải lúc kinh hoàng.
Giang hồ giữa lang miếu,
Hàn mạc trong chiến trường.
Đất trời đương gió bụi,
Sự nghiệp đã tang thương.
Đó là bài thơ ngũ ngôn của thi sĩ Đông Hồ cảm tác về họ Mạc ở Hà Tiên.
Mạc Cửu người gốc xã Lê Quách, huyện Hải Khang, phủ Lôi Châu, tỉnh Quảng Đông. Khi nhà Minh bị nhà Thanh xâm chiếm, Mạc Cửu không phục, tham gia vào hàng ngũ "Phản Thanh Phục Minh" chống đối triều đình. Bị quân Thanh truy đuổi, Mạc Cửu dẫn gia quyến cùng tùy tùng và một số sĩ phu khoảng 400 người lên thuyền rời khỏi Phúc Kiến chạy xuống phương Nam lánh nạn. Sau nhiều ngày lênh đênh trên biển cả, đoàn thuyền của Mạc Cửu đổ bộ lên một vùng đất hoang của Chân Lạp trong vịnh Thái Lan xin tỵ nạn.
