Khu Văn Miếu-Quốc Tử Giám tại Hà Nội (tức kinh đô Thăng Long ngày trước) được thành lập có lẽ từ trước triều đại nhà Lý, nhưng đã được vua Lý Thánh Tông nhà Lý (1054-1072) xây dựng lại để thờ Chu Công, Khổng Tử cùng tứ phối là Nhan Tử, Tăng Tử, Tư Tử, Mạnh Tử và các hiền nho. (1)
Qua đến thời vua Lý Nhân Tông (1072-1128) thì vua cho xây cất thêm phòng ốc Quốc Tử Giám (1072) dành đặc biệt để dậy giỗ con cháu Hoàng gia và các bậc quyền quý.(2)
Gần 2 thế kỷ sau đó, sang đến đời Trần, vua Trần Thái Tông (1253) cho mở rộng Quốc Tử Giám và cho phép con nhà thường dân học lực xuất sắc được vào học. Qua đời Trần Minh Tông, nhà giáo Chu Văn An được cử làm quan Quốc Tử Giám Tư nghiệp (Hiệu trưởng) và khi ông qua đời (1370) thì được vua Trần thời đó cho thờ ở Văn Miếu bên cạnh Khổng tử.