Xin được gửi tới các bạn cùng những vị quan tâm đến quốc sử một bài viết ngắn để giới thiệu một bài thơ của Trần Nguyên Đán, sống vào cuối đời Trần. Ông là ông nội của danh tướng Trần Nguyên Hãn và ông ngoại của anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi
Bài viết cũng nhằm mục đích thử tìm hiểu tâm trạng Trần Nguyên Đán, nhất là quan niệm "khi thế hệ hiện tại đã không thể làm hơn trước hoàn cảnh, thì nên dồn hết tâm lực vào việc đào luyện thế hệ tiếp nối" của ông. (THB)
Hoàn cảnh và tâm sự của Trần Nguyên Đán (1320-1390)
Trần Nguyên Đán là cháu bốn đời (chắt) của Chiêu Minh đại vương Trần Quang Khải, vị anh hùng phá tan quân Nguyên ở Chương Dương và khôi phục Thăng Long năm 1285. Cuối đời Trần Dụ tông, khi Dương Nhật Lễ muốn dứt ngôi nhà Trần, Trần Nguyên Đán đem quân giúp Trần Nghệ tông (lúc ấy còn là Cung Định vương) dẹp yên. Nghệ tông lên ngôi, phong Trần Nguyên Đán làm Tư Đồ. Đến cuối đời, Nghệ tông không còn sáng suốt nữa, quá tin dùng và chỉ nghe một người em con cô là Lê Quý Ly (sau lấy lại họ gốc là Hồ Quý Ly). Quý Ly thông minh, có sáng kiến, nhưng nham hiểm, nhiều tham vọng. Trong triều nhiều người khuyên can nhưng nhà vua không nghe, có khi còn đưa những bản sớ ấy cho Quý Ly coi, khiến những người đã can phải sợ hãi, trốn tránh. Sau nhiều lần can gián không hiệu quả, năm 1385 Trần Nguyên Đán cáo quan lui về ẩn ở Côn Sơn. Bài thơ này được làm ra trong hoàn cảnh ấy.
