Theo lối hiểu của tôi, chụp mũ là một hình thức gán/dán nhãn mang tính tội lỗi chính trị, sai lầm tư tưởng cho ai đó, rồi từ đó kết tội người đó. Hiện nay có động từ "qui chụp" có thể coi là tương đương, nhưng thiếu tính hóm hỉnh và tượng hình hơn là "chụp mũ". Nghe đâu rằng, từ "chụp mũ" này do học giả Phan Khôi hoặc họa sỹ Bùi Xuân Phái đặt ra, hay dùng đầu tiên, vào thập niên 1950s.
(Ở cuối bài tôi xin đăng 2 cái links khá lý thú về những định nghĩa khác về động từ kép "chụp mũ").
0o0
Vì mục đích tối hậu của người dùng hành động "chụp mũ" (hay qui chụp) là buộc tội, gán tội một ai đó không qua thủ tục luật pháp, mà dùng tình cảm "thù ghét" của một đám đông nào đó, nên ở những nước tự do và dân chủ trình độ cao, người ta không dễ có từ tương đương với "chụp mũ".
Dưới thời NAZI người ta không chụp mũ mà vẽ, in hay thêu hình ngôi sao David 6 cánh lên nhà, hay trang phục của những người DO Thái mà Đức Quốc Xã thù ghét, muốn loại bỏ.
Trong những thể chế độc tài chống Mỹ, chỉ cần chụp cái mũ (hay dán nhãn) CIA cho ai, là coi như đang kết tội trọng hình cho nhân vật đó.
